Bondsteel, baza që mund ta ndryshojë të ardhmen e Kosovës: Çfarë po përgatitet me amerikanët?

Propozimi financiar i Qeverisë së Kosovës, i bërë publik nga senatori Dick Durbin, e kthen idenë e një baze të përhershme amerikane në një temë konkrete diplomatike. Prishtina po i ofron Uashingtonit pikërisht atë që ai u kërkon aleatëve: partneritet të qëndrueshëm dhe ndarje të barrës.

Një deklaratë e senatorit amerikan Dick Durbin ka rikthyer në qendër të vëmendjes një nga çështjet më të rëndësishme për të ardhmen e Kosovës: mundësinë që kampi Bondsteel, pranë Ferizajt, të bëhet bazë e përhershme e Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Në një intervistë për Radio Televizionin e Kosovës (RTK), gjatë vizitës në Prishtinë së bashku me senatoren Jeanne Shaheen, Durbin bëri të ditur se Qeveria e Kosovës ka propozuar një marrëveshje financiare për këtë qëllim. Sipas tij, propozimi i kryeministrit Albin Kurti duhet të shqyrtohet seriozisht dhe nuk do të kërkonte ndonjë sakrificë të madhe financiare.

Për Kosovën, kjo nuk është thjesht çështje e një instalimi ushtarak. Ajo prek tri çështje themelore: sigurinë afatgjatë të shtetit, raportin me Serbinë dhe vendin e Kosovës në arkitekturën euroatlantike të mbrojtjes.

Nga misioni paqeruajtës te partneriteti strategjik
Që nga viti 1999, prania ushtarake amerikane ka qenë shtylla kryesore e sigurisë së Kosovës. Bondsteel, baza më e madhe amerikane në Ballkan, me kapacitet deri në 7.000 ushtarë, sot shërben si seli e Komandës Rajonale Lindje të KFOR-it.

Por ka një dallim thelbësor midis trupave amerikane brenda një misioni shumëkombësh dhe një baze të përhershme të ngritur mbi një marrëveshje dypalëshe me Kosovën. KFOR-i vepron sipas Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe marrëveshjeve ushtarake të vitit 1999, ndërsa struktura e tij përshtatet sipas vlerësimeve të NATO-s.

Një bazë e përhershme do të pasqyronte vendimin afatgjatë të Uashingtonit për ta trajtuar Kosovën si pjesë të interesave të qëndrueshme strategjike amerikane. Ajo nuk do ta zëvendësonte KFOR-in: të dyja format e pranisë mund të bashkëjetojnë.

Këtu qëndron pesha e propozimit të Kurtit, i cili e ka përsëritur këtë kërkesë vazhdimisht, përfshirë gjatë qëndrimit në New York në shtator. Kosova kërkon që marrëdhënia e sigurisë me SHBA-në të marrë karakter të përhershëm dhe të institucionalizuar.

Kosova po ofron atë që Uashingtoni u kërkon aleatëve
Elementi më i ri i debatit është oferta financiare. Detajet ende nuk janë bërë publike: nuk dihet nëse bëhet fjalë për infrastrukturë, shpenzime operative apo një formë tjetër të ndarjes së kostove. Logjika strategjike, ndërkaq, është e qartë.

Uashingtoni u ka kërkuar prej kohësh aleatëve dhe partnerëve të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e tyre. Kjo është edhe një nga linjat kryesore të administratës së presidentit Donald Trump. Kosova po i përgjigjet kësaj kërkese drejtpërdrejt: nuk kërkon mbrojtje pa kosto, por ofron të ndajë barrën.

Kosova nuk është e vetme në këtë qasje. Në fund të shtatorit, Polonia i propozoi SHBA-së një formulë për stacionimin e përhershëm të trupave amerikane, që përfshin mbulimin e kostove të infrastrukturës dhe 15 mijë dollarë në vit për çdo ushtar amerikan. Modeli i partneritetit me kontribut financiar po bëhet standardi i ri i marrëdhënieve të sigurisë me Amerikën, dhe Kosova po rreshtohet në të njëjtën linjë me aleatët më të përkushtuar të saj në Evropë.

Natyrisht, paratë janë vetëm një pjesë e ekuacionit. Vendimet për bazat ushtarake marrin parasysh nevojat operacionale, gjeografinë dhe prioritetet globale amerikane. Prandaj argumenti i Kosovës duhet të jetë i qartë: një Bondsteel i përhershëm i shërben edhe vetë Amerikës.

Pse Bondsteel ka vlerë edhe për Amerikën
Argumenti më i fortë i Kosovës është pozicioni i saj gjeostrategjik. Kosova ndodhet aty ku kryqëzohen interesat e sigurisë së NATO-s, ndikimi i Rusisë përmes Serbisë dhe nevoja për stabilitet në Evropën Juglindore.
Një prani e përhershme amerikane në Bondsteel ofron kapacitete logjistike, mbështetje për operacione rajonale, bashkëpunim me aleatët dhe reagim të shpejtë ndaj krizave. Kjo ka rëndësi të veçantë në një rajon ku Moska vazhdon të kërkojë hapësirë ndikimi.

Në këtë kuptim, Bondsteel nuk është vetëm garanci për Kosovën, por investim në sigurinë e krahut juglindor të Evropës. Pentagoni ende nuk ka dhënë qëndrim publik për ndryshimin e statusit, prandaj ky argument duhet të çohet në një dialog të strukturuar dhe të drejtpërdrejtë me institucionet ushtarake amerikane.

Garancia ndaj Serbisë
Beogradi vazhdon të mos e njohë pavarësinë e Kosovës, ndërsa sulmi i armatosur në Banjskë, në shtator të vitit 2023, tregoi se rreziqet ndaj sigurisë janë reale. Durbin tregoi se gjatë takimit më 12 tetor, Kurti u paraqiti senatorëve një hartë të Kosovës me rreziqet e sigurisë në afërsi të saj.

Një prani e përhershme amerikane do ta forconte ndjeshëm parandalimin. Çdo përshkallëzim serioz në Kosovë do të prekte drejtpërdrejt interesat dhe personelin amerikan. Për Beogradin, ky do të ishte sinjal i qartë se angazhimi amerikan në Kosovë nuk është kalimtar.

Serbia dhe Rusia mund ta përdorin një vendim të tillë për retorikë, por si shtet sovran Kosova ka të drejtë të ndërtojë partneritetet e saj mbrojtëse. Garancitë konkrete do të përcaktohen nga përmbajtja e marrëveshjes. Synimi duhet të jetë një partneritet i parashikueshëm, i institucionalizuar dhe afatgjatë.
Mbështetje dypartiake në Kongres

Dick Durbin nuk është një zë i rastësishëm. Si “whip” i demokratëve në Senat dhe anëtar kryesues i Komisionit për Drejtësi, ai është ndër figurat më me ndikim në Kongres. Jeanne Shaheen, anëtarja kryesuese e demokratëve në Komisionin për Marrëdhënie me Jashtë, është prej vitesh një nga mbrojtëset më të qëndrueshme të Kosovës në Uashington.

Fakti që dy figura të këtij niveli e konsiderojnë propozimin për Bondsteelin të denjë për shqyrtim serioz është sinjal i rëndësishëm politik.

Mbështetja nuk vjen vetëm nga Senati. Në maj, Kurti zhvilloi një takim virtual me kongresmenët Keith Self, Ritchie Torres, Mike Lawler dhe George Latimer, të cilët kishin paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve dy rezoluta për Kosovën. Njëra mbështet aspiratat e Kosovës për anëtarësim në NATO, ndërsa tjetra lidhet me forcat amerikane në kuadër të KFOR-it. Dy republikanë dhe dy demokratë: dëshmi se Kosova gëzon mbështetje në të dy partitë.

Hapi tjetër është që kjo mbështetje në Kongres të shndërrohet në dialog konkret me Shtëpinë e Bardhë dhe Pentagonin, të cilët kanë fjalën vendimtare për dislokimin e forcave. Oferta e Kosovës për ndarjen e kostove përputhet mirë me filozofinë e administratës aktuale, gjë që i jep asaj një pikënisje të favorshme.

Bondsteel dhe NATO: dy rrugë që plotësojnë njëra-tjetrën
Një bazë e përhershme amerikane do ta forconte ndjeshëm sigurinë e Kosovës, por nuk e zëvendëson anëtarësimin në NATO. Anëtarësimi do ta përfshinte Kosovën në sistemin e mbrojtjes kolektive të Traktatit të Atlantikut të Veriut, ndërsa një marrëveshje dypalëshe do të mbështetej në kushtet e veta konkrete.

Të dyja objektivat nuk janë konkurruese. Një partneritet më i thellë ushtarak me SHBA-në do ta ndihmonte profesionalizimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës dhe afrimin e saj me standardet euroatlantike. Kjo do ta përgatiste vendin më mirë për ditën kur të hiqen pengesat politike, përfshirë mosnjohjen nga katër vende anëtare të Aleancës.

Politika më e arsyeshme është ndjekja paralele e të dy synimeve.

Çfarë duhet të bëjë Kosova tani
Që iniciativa të kalojë nga deklaratat te një marrëveshje konkrete, Kosovës i nevojitet një strategji e qartë diplomatike dhe institucionale:

Qartësimi i ofertës financiare, aq sa e lejon siguria kombëtare, që qytetarët të dinë detyrimet dhe përfitimet.

Dialog i strukturuar me Pentagonin për vlerën ushtarake dhe operacionale të Bondsteelit.

Angazhim i vazhdueshëm me të dy partitë amerikane, duke u mbështetur te miqtë e Kosovës në Senat dhe në Dhomën e Përfaqësuesve.

Konsensus i brendshëm politik, sepse një projekt që prek sigurinë e shtetit për dekada nuk duhet të bëhet temë përplasjesh partiake.

Qartësi juridike, përmes një marrëveshjeje për statusin e forcave (SOFA) dhe për bashkëpunim në mbrojtje, që përcakton sovranitetin, përdorimin e territorit dhe detyrimet e palëve.

Nga kampi ushtarak te vendimi historik
Për më shumë se një çerek shekulli, Bondsteel ka qenë simboli më i dukshëm i angazhimit amerikan për lirinë dhe sigurinë e Kosovës. Deklarata e senatorit Durbin tregon se propozimi i Prishtinës po merret seriozisht nga figura kyçe të politikës amerikane, ndërsa oferta financiare i jep iniciativës një përmbajtje konkrete.

Rruga nga shqyrtimi i propozimit deri te një bazë e përhershme kërkon ende negociata politike, financiare dhe ushtarake. Por drejtimi është i qartë: Kosova po e ndërton marrëdhënien me Amerikën si partneritet, jo vetëm si mbrojtje.

Nëse kjo arrihet, Bondsteel mund të shndërrohet nga simbol i ndërhyrjes që i dha fund luftës, në themel të një aleance të përhershme për paqen në Evropën Juglindore.