Zbulohet skenari i frikshëm: Pushtimi i tre ishujve që mund të ndezë luftën botërore

Ky artikull trajton tensionet në rritje mes Iranit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe për tre ishuj strategjikë në Gjirin Persik, Abu Musa, Tunb i Madh dhe Tunb i Vogël, të cilët janë kthyer në një pikë kyçe përplasjesh në sfondin e konfliktit më të gjerë rajonal.

Emrat e tyre janë rikthyer së fundmi në vëmendje, rreth një muaj pas nisjes së luftës kundër Iranit. Ishujt Abu Musa, Tunb i Madh dhe Tunb i Vogël, të kontrolluar nga Teherani, por të pretenduar prej kohësh nga Emiratet e Bashkuara Arabe, duket se janë tashmë në qendër të opsioneve që po shqyrton Pentagoni për t’i dhënë një “goditje përfundimtare” Republikës Islamike.

Sipas dy zyrtarëve amerikanë dhe dy burimeve pranë çështjes të cituara nga Axios, marrja nën kontroll e këtyre pozicioneve strategjike në Gjirin Persik, pranë hyrjes së Ngushticës së Hormuzit, po merret në konsideratë krahas një ndërhyrjeje të mundshme tokësore dhe një fushate bombardimesh në shkallë të gjerë.

Këto skenarë dalin në pah ndërsa vende si Turqia dhe Pakistani po përpiqen të ndërmjetësojnë për të arritur një armëpushim. Nga ana tjetër, Teherani ka refuzuar deri më tani 15 kushtet e vendosura nga administrata e Donald Trump për t’i dhënë fund luftës, duke i cilësuar ato si kapitullim.

Pse këto ishuj janë objekt mosmarrëveshjeje?

Irani dhe Emiratet përplasen për sovranitetin e këtyre tre ishujve që nga viti 1971. Në atë kohë, shahu i Iranit vendosi të dërgonte forcat e armatosura për të marrë kontrollin e arkipelagut, menjëherë pas tërheqjes së trupave britanike nga rajoni. Abu Musa, ishulli më i madh, ishte nën administrimin e emiratit të Sharjahut, ndërsa Tunb i Madh dhe i Vogël i përkisnin Ras al-Khaimah.

Pas Revolucionit Islamik të vitit 1979 në Iran, Ajatollah Khomeini forcoi kontrollin mbi ishujt, të cilët u militarizuan gradualisht me praninë e ushtrisë dhe të Gardës Revolucionare. Ndërkohë, Abu Dhabi nuk ka hequr dorë kurrë nga pretendimet, të mbështetura edhe nga vende të tjera arabe, të cilat e konsiderojnë praninë iraniane si “pushtim”.

Kjo çështje është rikthyer herë pas here në skenë, duke tensionuar marrëdhëniet edhe me Rusinë dhe Kinën në vitin 2023, kur këto dy vende mbështetën dialogun mes palëve.

Në një kohë kur rihapja e Ngushticës së Hormuzit, e bllokuar de facto nga Irani, është prioritet për Washingtonin për shkak të tensioneve në tregjet energjetike, këta ishuj kanë rëndësi të madhe strategjike.

Ata ndodhen pranë rrugëve kryesore detare që lidhin Gjirin Persik me Oqeanin Indian, duke ofruar një pozicion ideal për monitorimin e trafikut detar dhe të brigjeve të vendeve të Gjirit.

Ishujt përdoren shpesh nga Garda Revolucionare si bazë për demonstrime force dhe stërvitje ushtarake, përfshirë testimin e anijeve dhe raketave. Megjithatë, për shkak të mungesës së të dhënave zyrtare, është e vështirë të vlerësohet saktësisht niveli i pranisë ushtarake.

Prej vitesh, Irani ka tentuar gjithashtu të rrisë popullsinë në këto ishuj për të forcuar kontrollin, duke ofruar kushte më të favorshme financiare për qytetarët që vendosen atje.

Rreziqe të larta për përshkallëzim

Më 25 mars, kryetari i Parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, deklaroi se shërbimet e inteligjencës kanë indicie se “armiqtë e Iranit, me mbështetjen e një vendi të rajonit”, po planifikojnë të pushtojnë një nga ishujt.

Ai paralajmëroi se çdo veprim i tillë do të pasohej me sulme të pandërprera ndaj infrastrukturës jetike të atij vendi.

Megjithatë, marrja nën kontroll e këtyre ishujve mbetet një operacion kompleks dhe me rrezik të lartë për Shtetet e Bashkuara, pasi një prani e zgjatur do t’i ekspozonte trupat ndaj sulmeve me raketa dhe dronë iranianë, duke rritur ndjeshëm rrezikun për humbje njerëzore./gazetatema